Trí tuệ nhân tạo: Liệu nó có giúp phần lớn mọi người thoát khỏi nghèo đói hay sẽ mãi mãi mắc kẹt ở đáy xã hội?

Tác giả: Zhang Feng

I. Quan điểm cơ bản của The New Yorker: "Trí tuệ nhân tạo sẽ đẩy phần lớn mọi người xuống đáy xã hội vĩnh viễn"

Một bài báo được lưu hành rộng rãi trên tạp chí The New Yorker mô tả một kịch bản tương lai đáng lo ngại: với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, xã hội sẽ chia thành một "tầng lớp ưu tú" rất nhỏ nắm vững công nghệ AI và một "tầng lớp vô dụng" khổng lồ, trong khi phần lớn mọi người sẽ bị đẩy xuống đáy xã hội vĩnh viễn.

Logic cốt lõi của quan điểm này có thể được tóm tắt như sau: Thứ nhất, AI sẽ thay thế một số lượng lớn các công việc văn phòng và công việc dựa trên tri thức. Không giống như các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây chủ yếu thay thế lao động chân tay, trí tuệ nhân tạo tác động trực tiếp đến lao động nhận thức, khả năng phán đoán phân tích, và thậm chí cả một mức độ nhất định của công việc sáng tạo. Các nghề truyền thống của tầng lớp trung lưu như luật sư, kế toán, lập trình viên, bác sĩ và giáo viên có thể bị AI thay thế phần lớn. Thứ hai, tốc độ phát triển công nghệ vượt xa tốc độ chuyển đổi lực lượng lao động. Trong lịch sử, việc áp dụng rộng rãi động cơ hơi nước và điện năng mất hàng thập kỷ hoặc thậm chí hàng thế kỷ, trong khi khả năng của AI trải qua những bước nhảy vọt về chất lượng chỉ sau vài tháng. Mọi người không có thời gian để học các kỹ năng mới trước khi các kỹ năng hiện có của họ trở nên lỗi thời. Thứ ba, sự độc quyền của tư bản đối với công nghệ sẽ làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng. Các công ty lớn kiểm soát công nghệ AI và tài nguyên máy tính sẽ trở thành những "lãnh chúa phong kiến" mới, trong khi người dân bình thường sẽ không có quyền thương lượng trong hệ thống này vì AI rẻ hơn, hiệu quả hơn và ổn định hơn bất kỳ ai khác. Thứ tư, logic "tạo ra việc làm mới" thất bại. Trong khi các cuộc cách mạng công nghệ trước đây đã loại bỏ các công việc cũ, chúng đã tạo ra nhiều công việc mới. Tuy nhiên, AI không chỉ thay thế lao động chân tay mà còn cả lao động trí óc. Những công việc mới được tạo ra sẽ hoặc là những công việc cực kỳ cao cấp (chỉ rất ít người có thể đảm nhiệm) hoặc nhanh chóng bị trí tuệ nhân tạo (AI) thay thế. Cuối cùng, hầu hết mọi người sẽ mất đi giá trị của mình trong hệ thống kinh tế, chỉ dựa vào thu nhập cơ bản để sống sót, trở thành "những con vật nuôi cho thuật toán". Quan điểm này không phải là gây hoang mang; nó đã làm dấy lên nỗi lo lắng sâu sắc trong giới học thuật, cộng đồng công nghệ và các nhà hoạch định chính sách. Tuy nhiên, khi xem xét kỹ hơn các đặc điểm thiết yếu của trí tuệ nhân tạo, ta thấy rằng kết luận của *The New Yorker* được xây dựng trên một sự đánh giá sai lầm cơ bản—nó coi AI như một lực lượng bên ngoài thay thế sức mạnh trí tuệ của con người, mà không nhận ra rằng AI về cơ bản là cơ sở hạ tầng cho lao động trí óc. II. Tính hợp lý và phi lý trong lập luận của *The New Yorker* Trước hết, chúng ta phải thừa nhận lý lẽ đằng sau quan điểm của *The New Yorker*. Có rất nhiều bằng chứng để ủng hộ tuyên bố rằng trí tuệ nhân tạo thực sự sẽ có tác động mạnh mẽ đến thị trường việc làm. Các mô hình ngôn ngữ lớn như GPT-4 đã chứng minh hiệu suất gần bằng hoặc vượt trội so với các chuyên gia thông thường trong các nhiệm vụ như tạo mã, viết văn bản, phân tích dữ liệu và thậm chí cả tư vấn pháp lý. Một báo cáo nghiên cứu năm 2023 của Goldman Sachs ước tính rằng khoảng hai phần ba số việc làm ở châu Âu và Hoa Kỳ đang đối mặt với nguy cơ tự động hóa bằng trí tuệ nhân tạo (AI), trong đó từ một phần tư đến một nửa số việc làm này có khả năng được thực hiện trực tiếp bởi AI. Thứ hai, tốc độ thay thế công nghệ thực sự chưa từng có. Trong cuộc Cách mạng Công nghiệp, công nhân dệt may mất hai thế hệ để chuyển đổi; trong khi AI đã từ chỗ không vượt qua bài kiểm tra Turing đến chỗ vượt qua kỳ thi luật sư chỉ trong chưa đầy một thập kỷ. Tốc độ thay đổi theo cấp số nhân này khiến mô hình "đào tạo lại - chuyển đổi công việc" truyền thống trở nên không hiệu quả. Thứ ba, xu hướng tập trung của cải và quyền lực thực sự đáng lo ngại. Một vài công ty, chẳng hạn như OpenAI, Google và Microsoft, đã thiết lập được những lợi thế đáng kể trong các mô hình cơ bản, sức mạnh tính toán và dữ liệu. Một khi thế độc quyền này được củng cố, người dân bình thường thực sự có thể mất tiếng nói trong hệ thống kinh tế. Tuy nhiên, lập luận của tờ *The New Yorker* chứa đựng một sai lầm cơ bản: nó đánh đồng "trí tuệ nhân tạo thay thế một loại lao động nhất định" với "những người thực hiện công việc đó trở nên vô dụng". Giả định này bỏ qua thực tế rằng mối quan hệ giữa người lao động và công nghệ sản xuất trong hệ thống kinh tế không phải là mối quan hệ thay thế đơn giản, mà là một mối quan hệ tái cấu trúc phức tạp. Sai lầm đầu tiên nằm ở cái bẫy của "tư duy tổng bằng không". Việc coi AI như một đối thủ sẽ "cướp" việc làm của con người là một tư duy của thời đại công nghiệp. Trên thực tế, mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều loại bỏ những nghề nghiệp cũ, nhưng đồng thời cũng mở ra những nhu cầu và khả năng mới. Cơ giới hóa nông nghiệp vào thế kỷ 19 đã làm giảm việc làm trong nông nghiệp ở Mỹ từ 80% xuống dưới 2%, nhưng nó không dẫn đến tỷ lệ thất nghiệp 80%—thay vào đó, người dân chuyển sang sản xuất, dịch vụ và lĩnh vực "lao động tri thức" mà ngày nay khó có thể tưởng tượng được. Tương tự, AI cũng sẽ tạo ra những lĩnh vực nghề nghiệp mới mà ngày nay khó có thể hình dung được. Sai lầm thứ hai nằm ở việc bỏ qua sự đa dạng về giá trị của lao động con người. Quan điểm của tờ New Yorker ngầm giả định rằng giá trị kinh tế chỉ tồn tại trong lao động sản xuất có thể đo lường bằng hiệu quả. Tuy nhiên, sự sáng tạo của con người, kết nối cảm xúc, phán đoán đạo đức, trải nghiệm thẩm mỹ, xây dựng cộng đồng, giáo dục và nhiều hoạt động khác vẫn chưa thể được thay thế một cách hiệu quả và hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo; chúng chính là những phần không thể thiếu của cuộc sống con người và thậm chí cả hệ thống kinh tế. Hiệu quả của trí tuệ nhân tạo càng cao, những khả năng "không hiệu quả nhưng độc đáo" của con người càng trở nên có giá trị. Sai lầm thứ ba, và quan trọng nhất, nằm ở sự hiểu sai về bản chất của trí tuệ nhân tạo. Tờ New Yorker coi trí tuệ nhân tạo như một loại "trí tuệ siêu phàm", như thể nó là một thực thể độc lập có khả năng đảm nhiệm toàn bộ công việc trí óc của con người. Tuy nhiên, trí tuệ nhân tạo thực sự không phải là "một loại trí tuệ khác" mà là "khả năng lao động trí óc được khai thác và công nghiệp hóa". Để hiểu điều này, chúng ta cần đi sâu vào các đặc điểm thiết yếu của trí tuệ nhân tạo. III. Bản chất của trí tuệ nhân tạo: Cơ sở hạ tầng của lao động trí óc Một ví dụ tương tự: Cuộc Cách mạng Công nghiệp là sự cơ sở hạ tầng hóa lao động chân tay. Để hiểu trí tuệ nhân tạo, chúng ta cần quay trở lại cuộc Cách mạng Công nghiệp. Cuộc Cách mạng Công nghiệp không phải là một "thời đại máy móc" bí ẩn nào đó, mà là sự công nghiệp hóa lao động lặp đi lặp lại, cơ khí và thủ công. Trước Cách mạng Công nghiệp, việc rèn một cái xẻng đòi hỏi kỹ năng thể chất của người thợ rèn—lực, nhịp điệu và góc độ của những cú vung búa—tất cả được tích lũy qua nhiều thế hệ thành "kiến thức thể chất". Cách mạng Công nghiệp, thông qua động cơ hơi nước, máy dập và dây chuyền lắp ráp, đã loại bỏ những động tác thể chất lặp đi lặp lại, có thể dự đoán được này khỏi con người, chuẩn hóa, cơ giới hóa và mở rộng quy mô chúng. Từ đó trở đi, kỹ năng rèn mà trước đây cần mười năm học nghề có thể được một người nông dân thành thạo khi vận hành máy móc chỉ sau hai tháng đào tạo. Điều này không phải là "máy móc thay thế con người", mà là "khả năng thực hiện lao động chân tay trở thành một cơ sở hạ tầng dễ tiếp cận cho mọi người". Bạn không cần phải là một thợ rèn; bạn chỉ cần kết nối với hệ thống công nghiệp để đạt được sản lượng vượt xa so với một thợ rèn. Cách mạng Công nghiệp đã biến "lao động chân tay", từng là một kỹ năng cá nhân cực kỳ khan hiếm, thành một nguồn lực công cộng rẻ tiền và có lợi cho tất cả mọi người. Hậu quả không phải là người lao động trở nên nghèo hơn; mà ngược lại—Cách mạng Công nghiệp đã dẫn đến sự cải thiện đáng kể và bền vững đầu tiên về mức sống của người dân bình thường trong lịch sử loài người. Bởi vì khi nút thắt cổ chai của lao động chân tay bị phá vỡ, con người bắt đầu tập trung vào tổ chức, thiết kế, quản lý và đổi mới—những công việc thực sự đòi hỏi những khả năng độc đáo của con người. Trí tuệ nhân tạo: Công nghiệp hóa lao động trí óc lặp đi lặp lại và máy móc. Trí tuệ nhân tạo chính xác là sự tiếp nối của logic này trong lĩnh vực lao động trí óc. Bản chất của trí tuệ nhân tạo là công nghiệp hóa lao động trí óc lặp đi lặp lại và máy móc nói chung. "Lao động trí óc lặp đi lặp lại và máy móc nói chung" là gì? Hãy cùng phân tích: Đó không phải là lao động trí óc sáng tạo ở cấp độ thiên tài như khám phá thuyết tương đối của Einstein, mà là những vấn đề tiêu chuẩn mà các chuyên gia bình thường gặp phải trong cuộc sống hàng ngày—viết email kinh doanh, sắp xếp biên bản cuộc họp, dịch văn bản, viết mã phân loại tiêu chuẩn, phân tích xu hướng cơ bản của một tập dữ liệu tài chính và xác định các tổn thương phổ biến trong hình ảnh y tế. **Tính lặp đi lặp lại:** Những nhiệm vụ này có các mẫu rõ ràng và các phương pháp xử lý rất giống nhau trong một số lượng lớn trường hợp. Logic phán đoán của bác sĩ khi xem xét 1000 ảnh chụp CT là tương tự nhau mỗi lần; Cấu trúc logic của lập trình viên khi viết 100 hàm sắp xếp luôn tương tự nhau. **Dựa trên cơ chế:** Những nhiệm vụ này có các quy tắc, phương pháp và quy trình rõ ràng, có thể được mô tả bằng khung logic "nếu-thì", hay nói cách khác, có thể được viết dưới dạng thuật toán. Các bước là xác định và có mối quan hệ ánh xạ rõ ràng giữa đầu vào và đầu ra. Loại lao động trí óc này chiếm phần lớn các công việc văn phòng trong xã hội hiện đại. Nó đòi hỏi kiến ​​thức chuyên môn, đào tạo và tư duy—nhưng nó không phải là loại đột phá sáng tạo tiên tiến, cũng không phải là loại công việc đòi hỏi sự kết nối cảm xúc sâu sắc và khả năng phán đoán tình huống phức tạp. Trí tuệ nhân tạo, thông qua đào tạo trước quy mô lớn, mạng nơ-ron sâu, học tăng cường và các công nghệ khác, "trích xuất" những lao động trí óc máy móc này từ bộ não con người, biến chúng thành các dịch vụ tiêu chuẩn hóa, sẵn có và có chi phí cận biên gần bằng không. Bạn không cần phải học kế toán, bạn không cần phải ghi nhớ tất cả các điều khoản của luật thuế; Bạn chỉ cần mô tả câu hỏi của mình cho AI, và nó có thể hoàn thành các phép tính thuế mà trước đây cần đến một kế toán chuyên nghiệp mất nửa giờ để thực hiện. Điều này hoàn toàn không phải là "AI thay thế con người", mà đúng hơn là "khả năng lao động trí óc máy móc đã trở thành một cơ sở hạ tầng mà mọi người đều có thể tiếp cận". Cũng giống như cuộc Cách mạng Công nghiệp đã mang lại cho mọi người "sức mạnh luyện kim" mà trước đây chỉ có thợ rèn mới sở hữu, trí tuệ nhân tạo đang mang lại cho mọi người "sức mạnh tính toán" và "sức mạnh phân tích" mà trước đây chỉ có các chuyên gia mới có. Tại sao điều này lại mang lại nhiều cơ hội hơn cho đa số? Hiểu được bản chất của AI giúp chúng ta hiểu tại sao nó mang lại lợi ích cho đa số thay vì áp bức họ. Thứ nhất, AI làm giảm đáng kể rào cản gia nhập đối với kiến ​​thức và kỹ năng chuyên môn. Trước đây, để trở thành một nhà phân tích dữ liệu cần phải học thống kê, ngôn ngữ lập trình và kiến ​​thức về cơ sở dữ liệu, đầu tư hàng trăm giờ đào tạo. Giờ đây, một nhà tiếp thị có thể trực tiếp hỏi AI bằng ngôn ngữ tự nhiên: "Phân tích dữ liệu bán hàng của chúng tôi từ năm ngoái và tìm ra những sự kết hợp sản phẩm nào được mua cùng nhau thường xuyên nhất." AI không chỉ có thể cung cấp câu trả lời mà còn giải thích các phương pháp phân tích của nó. Điều này có nghĩa là bản thân kiến ​​thức chuyên môn không còn là một nguồn lực khan hiếm nữa; Điều thực sự khan hiếm là "khả năng đặt đúng câu hỏi" và "khả năng đánh giá chất lượng câu trả lời" - và đây chính xác là những gì người bình thường có thể dần dần trau dồi. Thứ hai, AI giải phóng nhân loại khỏi lao động trí óc lặp đi lặp lại. Một bác sĩ dành một lượng thời gian đáng kể mỗi ngày để viết hồ sơ bệnh án, xem xét hình ảnh thường quy và tìm kiếm tài liệu - điều này chiếm 70% thời gian làm việc của họ, và đây chính xác là những nhiệm vụ máy móc, đòi hỏi trí tuệ cao. Khi AI đảm nhận những nhiệm vụ này, các bác sĩ có thể tập trung năng lượng vào những nơi cần sự can thiệp của con người nhất: giao tiếp sâu sắc với bệnh nhân, phát triển kế hoạch điều trị cá nhân hóa và tiến hành nghiên cứu y học đổi mới. Số lượng bác sĩ sẽ không giảm đi; thay vào đó, họ sẽ trở nên có giá trị hơn - bởi vì giờ đây họ có thể tập trung vào những khía cạnh mà AI không thể thay thế. Thứ ba, chi phí cận biên gần bằng không của AI sẽ dân chủ hóa "các dịch vụ trí tuệ cao cấp". Trước đây, chỉ các công ty lớn mới có đủ khả năng thuê các công ty luật hàng đầu, các nhà tư vấn của McKinsey và các ngân hàng đầu tư của Goldman Sachs. Giờ đây, một chủ doanh nghiệp nhỏ có thể sử dụng AI để soạn thảo hợp đồng pháp lý, viết kế hoạch kinh doanh và phân tích báo cáo tài chính. Điều này không loại bỏ thị trường cho những chuyên gia này, mà là mở rộng thị trường tổng thể – khi chi phí giảm, nhu cầu tăng vọt, và các chuyên gia thực sự sẽ có được nhiều công việc chất lượng cao hơn khi hợp tác với AI. Thứ tư, AI cho phép một bước nhảy vọt trong năng suất cá nhân. Những gì một người có thể làm trong quá khứ bị hạn chế; giờ đây, một người làm việc với AI có thể hoàn thành những việc mà trước đây cần một nhóm nhỏ. Điều này sẽ không gây ra thất nghiệp; thay vào đó, nó sẽ thúc đẩy vô số hoạt động kinh doanh nhỏ và các hoạt động kinh tế cá nhân. Một người có thể đồng thời là người quản lý sản phẩm, nhà thiết kế, lập trình viên và nhà tiếp thị, bởi vì AI cung cấp sự hỗ trợ mạnh mẽ cho các nhiệm vụ thường ngày trong các lĩnh vực này. Sự sáng tạo, khả năng phán đoán và tinh thần trách nhiệm – những phẩm chất cốt lõi này đã trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, trong khi các rào cản để đạt được chúng đã được hạ thấp hơn bao giờ hết. IV. Các hình thức xã hội mới và phân công lao động trong tương lai Khi trí tuệ nhân tạo trở nên phổ biến như một cơ sở hạ tầng cơ bản cho các quá trình nhận thức, xã hội loài người sẽ bước vào một hình thức tổ chức hoàn toàn mới. Đây không phải là một ảo tưởng không tưởng, mà là một suy luận hợp lý dựa trên các xu hướng công nghệ hiện tại. Việc phân phối các nhu cầu vật chất cơ bản theo yêu cầu sẽ trở nên khả thi. Với năng suất được thúc đẩy bởi trí tuệ nhân tạo (AI), việc phân phối các nhu cầu vật liệu cơ bản theo yêu cầu không còn là điều viễn tưởng. Chúng ta cần hiểu tại sao điều này lại xảy ra: **Sản xuất thông minh:** Hệ thống lập kế hoạch AI có thể đạt được cấu hình tối ưu cho việc thu mua nguyên liệu thô, lập kế hoạch sản xuất và phân phối hậu cần, giảm đáng kể chi phí lãng phí và tồn kho. Trong sản xuất, hệ thống sản xuất thông minh có thể tự động điều chỉnh dây chuyền sản xuất ngay khi nhu cầu phát sinh. **Cách mạng hiệu quả năng lượng:** Việc ứng dụng AI trong điều độ lưới điện, dự báo tiêu thụ năng lượng và tích hợp năng lượng tái tạo sẽ dẫn đến sự suy giảm liên tục về mức tiêu thụ năng lượng trên mỗi đơn vị GDP. Khi năng lượng và sức mạnh tính toán trở nên rẻ hơn, "chi phí cận biên" để sản xuất vật liệu bắt đầu tiếp cận chi phí của chính nguyên liệu thô. **Sự trưởng thành của hệ thống sản xuất tự động:** Kết hợp điều khiển AI và công nghệ robot, mức độ tự động hóa cao có thể đạt được trong toàn bộ quy trình từ nguyên liệu thô đến sản phẩm cuối cùng. Điều này tương tự như "nước máy" mà chúng ta đều quen thuộc ngày nay - bạn không cần phải biết nhà máy nước hoạt động như thế nào; bạn chỉ cần mở vòi và có nước, sử dụng khi cần và trả một khoản phí rất thấp dựa trên mức sử dụng. Khi chi phí cận biên để sản xuất hầu hết các nhu yếu phẩm cơ bản (thực phẩm, quần áo cơ bản, nhà ở tiêu chuẩn, phương tiện giao thông cơ bản và thiết bị gia dụng thông thường) giảm đủ thấp, xã hội hoàn toàn có khả năng phân phối các nhu yếu phẩm cơ bản theo nhu cầu. Điều này tương tự như giáo dục và chăm sóc sức khỏe cơ bản mà các nước Bắc Âu hiện nay cung cấp – không phải là sự xa xỉ vô hạn, mà là sự đảm bảo cơ bản cho một cuộc sống tử tế. Điều quan trọng cần nhấn mạnh là "phân phối theo nhu cầu" không giống với "phân phối theo cầu". Nó nên được hiểu là một nền tảng bảo vệ, trên đó mọi người vẫn có thể có được nhiều nguồn lực, trải nghiệm và sự công nhận hơn thông qua các hoạt động sáng tạo của họ. Nhu cầu tinh thần và sự sáng tạo trở thành những giá trị cốt lõi. Một khi những hạn chế về vật chất được khắc phục, điều gì trở nên khan hiếm? Ý nghĩa, trải nghiệm, sự sáng tạo, các mối quan hệ và thẩm mỹ. Đây chính xác là những lĩnh vực mà AI còn thiếu sót – không phải là AI hoàn toàn không có khả năng, mà là dù AI làm tốt đến đâu, nó cũng không thể thay thế ý nghĩa của "sự tham gia của con người". Tại sao mọi người lại tham dự các buổi hòa nhạc trực tiếp thay vì các màn trình diễn hoàn hảo do AI tạo ra? Bởi vì "màn trình diễn của người cụ thể đó vào thời điểm đó" tự nó đã có ý nghĩa. Tại sao lại xem Thế vận hội? Bởi vì quá trình những con người bằng xương bằng thịt vượt qua giới hạn của bản thân đang tạo ra sự thay đổi. Tại sao lại trò chuyện trực tiếp với bạn bè thay vì trò chuyện với trí tuệ nhân tạo? Bởi vì người kia là "một chủ thể tự do, tự nhận thức". Những hoạt động này—sáng tạo nghệ thuật, nghiên cứu khoa học (khám phá tiên tiến thực sự, không chỉ là tổng quan tài liệu), giáo dục (đặc biệt là việc trau dồi giá trị và thẩm mỹ), xây dựng cộng đồng, trị liệu tâm lý, thể thao, thủ công mỹ nghệ và thảo luận triết học—sẽ trở thành những hoạt động chính và nguồn giá trị trong xã hội tương lai. Phân công lao động xã hội sẽ trải qua sự chuyển đổi sau: Từ "tìm việc làm" sang "tìm kiếm sứ mệnh": Khi an ninh vật chất không còn là vấn đề, con người sẽ lựa chọn tham gia vào các hoạt động không phải chủ yếu để sinh tồn, mà bởi vì chúng có ý nghĩa, đầy thử thách và mang lại trải nghiệm thăng hoa cũng như sự tự hiện thực hóa. Từ "Người thực thi" sang "Nhà phân tích, đánh giá và tích hợp chính xác": Trí tuệ nhân tạo có thể viết mã, nhưng con người cần xác định "chúng ta muốn viết phần mềm nào và nó muốn giải quyết vấn đề gì". Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tạo ra các giải pháp thiết kế, nhưng con người cần phải đánh giá "liệu giải pháp này có phù hợp với đặc điểm của dự án hay không". AI có thể thu thập lượng thông tin khổng lồ, nhưng con người cần tích hợp nó thành một câu chuyện hấp dẫn. Từ "Cạnh tranh hiệu quả" đến "Cạnh tranh tính độc đáo": Bạn sẽ luôn thua AI về hiệu quả, nhưng "quan điểm, kinh nghiệm, cảm xúc và phán đoán độc đáo của tôi" là điều mà AI không thể sao chép. Trong tương lai, năng lực cạnh tranh cốt lõi của một cá nhân sẽ không còn là "tôi có thể làm việc này nhanh và chính xác đến mức nào", mà là "tại sao việc này phải do tôi làm". Điều này có nghĩa là sự phân biệt giai cấp trong xã hội tương lai sẽ không còn là giữa "những người có AI và những người không có AI", mà là giữa "những người có thể hợp tác đầy đủ với AI để giải phóng sự sáng tạo của họ" và "những người chưa học được điều này". Nhóm người sau không phải là tầng lớp thấp hơn, mà là một nhóm tiềm năng đang chờ được giải phóng. Đây chính xác là sứ mệnh của giáo dục. Tuy nhiên, những triển vọng đầy hứa hẹn nêu trên sẽ không tự động thành hiện thực. Nó phụ thuộc vào việc phát triển và quản trị AI theo đúng hướng. Nếu AI bị một vài công ty độc quyền và trở thành công cụ mới của đặc quyền, thì dự đoán của tờ The New Yorker có thể thực sự trở thành sự thật. Do đó, chúng ta cần sự phát triển phối hợp của một loạt các công nghệ hỗ trợ. Sự cộng hưởng với Web3: Ngăn chặn độc quyền giá trị. Giá trị cốt lõi của Web3 nằm ở cơ chế sở hữu và quản trị phi tập trung. Kết hợp AI với Web3 có thể tránh được sự độc quyền về sức mạnh tính toán, dữ liệu và mô hình. Thị trường sức mạnh tính toán phi tập trung: Thông qua công nghệ blockchain, người dân bình thường có thể đóng góp sức mạnh tính toán GPU nhàn rỗi của họ và nhận phần thưởng token, trong khi việc huấn luyện mô hình lớn không cần phải hoàn toàn phụ thuộc vào trung tâm dữ liệu của một vài công ty. Mặc dù việc huấn luyện phi tập trung hiện đang đối mặt với những thách thức kỹ thuật, nhưng việc phi tập trung hóa sức mạnh tính toán trong giai đoạn suy luận đã là một hướng đi khả thi. Quyền sở hữu dữ liệu và bằng chứng đóng góp: Lượng dữ liệu khổng lồ được người dùng tạo ra khi tương tác với AI cần được trả lại giá trị cho chính người dùng. Blockchain cho phép theo dõi minh bạch và phân phối giá trị đóng góp dữ liệu. Hiện nay, mọi người sử dụng dữ liệu (chẳng hạn như văn bản công khai trên internet) để huấn luyện các mô hình lớn miễn phí. Nếu trong tương lai, mọi người đều có thể lựa chọn đóng góp dữ liệu tối ưu hóa của mình từ việc tương tác với AI và nhận phần thưởng, thì sự phát triển của AI sẽ trở thành một quá trình tham gia và hưởng lợi toàn diện. Việc bảo vệ và phát triển các mô hình mã nguồn mở: Llama của Meta, phiên bản mã nguồn mở Tongyi Qianwen của Alibaba, v.v., chứng minh rằng các mô hình AI hiệu năng cao không nhất thiết phải là mã nguồn đóng. Cơ chế khuyến khích của Web3 có thể cung cấp nguồn tài trợ liên tục cho các nhà phát triển mã nguồn mở, tránh được kịch bản "người thắng cuộc chiếm tất cả". Hợp tác với công nghệ lượng tử: Phá vỡ thế độc quyền về sức mạnh tính toán. Sự xuất hiện của điện toán lượng tử có thể làm đảo lộn hoàn toàn cục diện sức mạnh tính toán hiện tại của AI. Khả năng tính toán song song và tốc độ tăng theo cấp số nhân của điện toán lượng tử đối với các vấn đề cụ thể có thể giải phóng các tác vụ huấn luyện AI khỏi việc phụ thuộc vào việc xếp chồng nhiều chip truyền thống hơn. Điều này có tiềm năng phá vỡ các rào cản về sức mạnh tính toán hiện đang được xây dựng bởi một vài công ty như Nvidia và TSMC, cho phép nhiều viện nghiên cứu, doanh nghiệp vừa và nhỏ, và thậm chí cả cá nhân huấn luyện các mô hình lớn. Quan trọng hơn, phân phối khóa lượng tử và số ngẫu nhiên lượng tử có thể xây dựng các hệ thống AI thực sự an toàn và khó đoán, ngăn chặn kịch bản ác mộng về "xã hội giám sát siêu AI". Quản trị số: ngăn chặn lạm dụng quyền lực trong AI. Bản thân công nghệ là trung lập; quản trị quyết định hướng đi của nó. Xã hội AI tương lai cần các cơ chế quản trị sau: **Tính minh bạch và khả năng kiểm toán thuật toán:** Mọi người đều có quyền biết cơ sở của các quyết định của AI, đặc biệt là trong các tình huống liên quan đến lợi ích của họ (tín dụng, việc làm, chăm sóc sức khỏe). Điều này đòi hỏi các quy định bắt buộc hệ thống AI phải cung cấp đầu ra có thể giải thích được. **Chống độc quyền và khả năng tương tác:** Các nền tảng AI lớn cần phải mở giao diện của họ cho các nhà phát triển bên thứ ba, cho phép người dùng chuyển đổi giữa các nhà cung cấp dịch vụ AI khác nhau với chi phí thấp, ngăn chặn hiệu ứng khóa. Tương tự như tính năng chuyển đổi số điện thoại trong lĩnh vực viễn thông và dịch vụ chuyển dữ liệu một lần nhấp chuột trong ngành ngân hàng. **Danh tính số và chủ quyền dữ liệu:** Mỗi người đều sở hữu danh tính số và chủ quyền dữ liệu riêng; AI chỉ nên truy cập dữ liệu liên quan khi được ủy quyền rõ ràng. Điều này không chỉ để bảo vệ quyền riêng tư mà còn là phương tiện cần thiết để ngăn chặn AI phát triển khả năng do thám và thao túng. Tài nguyên tính toán cơ bản phổ quát (UBC). Tương tự như khái niệm Thu nhập Cơ bản Toàn dân (UBI), các xã hội tương lai có thể phân bổ một lượng "hạn mức điện toán AI miễn phí" nhất định cho mỗi cá nhân mỗi ngày—ví dụ, cho phép đặt 100 câu hỏi cho một mô hình lớn mỗi ngày, và truy cập miễn phí vào các dịch vụ cơ bản như tổng hợp giọng nói và tạo hình ảnh. Điều này đảm bảo rằng ngay cả những cá nhân nghèo nhất cũng không bị loại trừ khỏi cơ sở hạ tầng AI. Sự hợp tác giữa Công nghệ và Văn minh. Sự cộng hưởng giữa AI và Web3, công nghệ lượng tử và quản trị kỹ thuật số về cơ bản đảm bảo rằng các công cụ năng suất không đi chệch khỏi hướng "lấy con người làm trung tâm". Điều chúng ta cần không phải là một siêu AI do một vài công ty kiểm soát để điều khiển mọi người, mà là một cơ sở hạ tầng trí tuệ mở, có thể kiểm toán, rào cản thấp và có thể truy cập phổ biến. Giống như hệ thống điện ngày nay—bất cứ ai cũng có thể cắm điện và sử dụng, và không ai có thể nô dịch người khác bằng cách độc chiếm điện năng. Tương lai của AI cũng nên như vậy. Những lo ngại của tờ New Yorker rất sâu sắc và đáng báo động, nhắc nhở chúng ta rằng công nghệ không tự động mang lại công lý. Tuy nhiên, kết luận rằng AI sẽ vĩnh viễn đẩy đa số xuống đáy xã hội cho thấy sự hiểu sai cơ bản về bản chất của AI. Trí tuệ nhân tạo không phải là một "loài siêu thông minh" khác, mà là sự công nghiệp hóa lao động trí óc máy móc của chính con người. Nó là cơ sở hạ tầng, một công cụ, một yếu tố khuếch đại khả năng. Ý nghĩa lịch sử thực sự của nó không phải là thay thế con người, mà là giải phóng nhân loại khỏi lao động trí óc lặp đi lặp lại, cho phép mọi người đạt được mức độ sáng tạo, phán đoán và kết nối cảm xúc cao hơn với chi phí thấp hơn. Trong tương lai, các nhu cầu vật chất cơ bản sẽ được đáp ứng theo yêu cầu bởi các hệ thống AI tự động hóa cao, và nhân loại sẽ tập trung vào sáng tạo tinh thần và theo đuổi ý nghĩa hơn bao giờ hết. Điều chúng ta nên cảnh giác không phải là bản thân AI, mà là khả năng AI bị độc quyền. Thông qua quản trị phân tán của Web3, việc phá vỡ các rào cản về sức mạnh tính toán bằng công nghệ lượng tử và việc đảm bảo tính minh bạch và công bằng thông qua quản trị kỹ thuật số, chúng ta có thể tạo ra con đường "hợp tác giữa con người và máy móc, mang lại lợi ích cho tất cả". Ở mỗi bước ngoặt trong lịch sử, một số người đã dự đoán rằng các công nghệ mới sẽ phá hủy cơ hội của đa số. Lịch sử đã nhiều lần chứng minh rằng khi công nghệ thực sự là một cơ sở hạ tầng chứ không phải là một xiềng xích, thì những cơ hội mà nó tạo ra vượt xa số việc làm mà nó loại bỏ. Trí tuệ nhân tạo sẽ không đẩy hầu hết mọi người xuống tầng lớp thấp nhất của xã hội vĩnh viễn—ngược lại, nó sẽ mang đến cho hầu hết mọi người, lần đầu tiên, cơ hội thoát khỏi gánh nặng sinh tồn và thực sự trở thành chủ nhân cuộc đời mình và người tạo ra ý nghĩa cho cuộc sống của chính họ.